به فرمودهء قرآن كريم : قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ « 1 » يا معلّم مىگويد : دور باطل است ، تسلسل باطل است و . . . متعلّم مىپرسد : به چه دليل فلان سخن مستلزم دور است ؟ و بر فرض استلزام ، به چه دليل دور باطل است ؟ . . . و امّا مسلمات خاصه : قضايايى هستند كه خصم و طرف بحث انسان به تنهايى قبول دارد و ما از او اعتراف گرفته سپس عليه او احتجاج مىكنيم . همانند مباحثهء امام رضا عليه السّلام با عالم مسيحى ، و شهيد هاشمىنژاد با آن فرد منافق . مثلا ماركسيستها مىگويند : هرچيزى در درون خود ضدّ خود را مىپروراند ؛ و اين اصل تضاد درونى و قانون جهش را ، بر حركت جوامع منطبق كرده و مىگويند : جامعه‌هاى سرمايه‌دارى در درون خود ضدّ خود را كه حكومت پرولتاريا و طبقهء كارگرى باشد مىپرورانند . ما مىگوئيم : اگر اصل تضاد ، قانونيت دارد پس بايد جوامع كمونيستى و حكومتهاى كارگرى هم دستخوش همين تحول باشند و در درون خود ضدّ خود را بپرورانند و شما ماركسيستها بدان ملتزم نيستيد . كاربرد مسلمات در مجادله است . چند مثال از قرآن كريم : ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ ( برهان ) « 2 » وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ( خطابه ) « 3 » وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ( جدل ) « 4 »

--> ( 1 ) . سورهء انبياء / 24 . ( 2 ) . سورهء نحل / 125 . ( 3 ) . سورهء نحل / 125 . ( 4 ) . سورهء نحل / 125 .